Bir internet mağazası açmak bugün birkaç saatlik iş. Ürünü fotoğraflayıp bir pazaryerine ya da kendi sitenize yüklemeniz yeterli gibi görünüyor. Ancak her ürünün çevrim içi ortamda satılmasına izin verilmiyor. Bazı ürünlerin satışı tümüyle yasak, bazıları ise yalnızca yetkili kişilerce ve fiziksel satış noktalarında satılabiliyor. Bu ayrımı bilmeden yola çıkan satıcılar, mağazalarının kapatılmasından adli soruşturmaya kadar uzanan sonuçlarla karşılaşabiliyor. Bu yazıda internetten satışı yasak ürünler hakkında genel bir çerçeve çiziyoruz.
İnternetten Satılması Yasak Olan Ürünler Nelerdir?
Yasakların kaynağı tek bir kanun değil. Sağlık, tütün ve alkol, fikri mülkiyet, kaçakçılık ve tüketici mevzuatı gibi farklı düzenlemeler bir araya geldiğinde ortaya uzun bir liste çıkıyor. E-ticarette en sık karşılaşılan başlıklar şunlar:
- İlaçlar: Türkiye’de ilaç satışı eczanelere özgüdür. Reçeteli ya da reçetesiz olması fark etmez; beşeri tıbbi ürünlerin internet üzerinden satılması yasaktır.
- Tütün ürünleri ve alkollü içkiler: Sigara, puro, nargilelik tütün ve alkollü içkilerin internet, televizyon, telefon gibi uzaktan iletişim araçlarıyla satışı yapılamaz. Elektronik sigara ve benzeri ürünler de ayrıca kısıtlamalara tabidir.
- Uyuşturucu ve uyarıcı maddeler: Bu maddelerin kendisi kadar, üretimine yarayan bazı kimyasallar da sıkı denetim altındadır.
- Ateşli silahlar, mühimmat ve patlayıcılar: Ruhsata bağlı silahların ve patlayıcı maddelerin çevrim içi satışı mümkün değildir. Bazı kesici ve delici aletler için de sınırlamalar bulunur.
- Taklit ve sahte ürünler: Tescilli bir markayı izinsiz taşıyan çanta, ayakkabı, parfüm ya da elektronik aksesuar satmak marka hakkına tecavüz sayılır. Ürünü “replika” diye tanıtmak sorumluluğu ortadan kaldırmaz.
- Kaçak ürünler: Gümrük işlemleri yapılmadan ülkeye sokulmuş telefon, akaryakıt, tütün ve benzeri mallar.
- Korsan içerikler: Lisanssız yazılım, film, müzik, kitap kopyaları ve izinsiz paylaşılan dijital hesaplar.
- Bazı tıbbi cihazlar ve optik ürünler: Numaralı gözlük camı, kontakt lens ve işitme cihazı gibi ürünler kişiye özel ölçüm gerektirdiği için yalnızca yetkili merkezlerde satılabilir.
- Kültür ve tabiat varlıkları: Tescilli eski eserler, arkeolojik buluntular ve koruma altındaki canlı türlerinden elde edilen ürünler.
- Resmî belge ve kişisel veriler: Sahte kimlik, diploma, sürücü belgesi ya da başkalarına ait kişisel veri listeleri.
- Yasa dışı bahis ve şans oyunları: Yetkisiz kupon, hesap ya da bahis hizmeti satışı.
Bunların dışında bir de izne bağlı ürünler var. Takviye edici gıdalar, kozmetikler, tohum ve fideler, zirai ilaçlar, gıda ürünleri ve çocuk oyuncakları satılabilir; fakat ilgili bakanlık kaydı, onay ya da bildirim yükümlülüğü yerine getirilmeden satışa sunulamaz. Ayrıca takviye gıdaları “hastalığı tedavi eder” gibi sağlık beyanlarıyla tanıtmak da yasaktır. Canlı hayvan satışı da kendine özgü kurallara tabidir; ilana çıkmadan önce güncel mevzuatı kontrol etmek gerekir.
Pazaryerlerinde satış yapıyorsanız bir katman daha eklenir: her platformun kendi yasaklı ürünler e ticaret listesi vardır ve bu listeler çoğu zaman yasadan daha geniştir. Etsy’de satış yapmak ya da dropshipping modeliyle yurt dışına ürün göndermek istiyorsanız, hem platformun hem de alıcı ülkenin kurallarına bakmanız gerekir.
Yasaklı Ürün Satmanın Cezaları
Yaptırım, satılan ürünün niteliğine göre değişir ve çoğu zaman birden fazla sonuç aynı anda doğar.
İdari para cezaları
Tütün ve alkol satışı, izinsiz gıda ya da takviye satışı, aldatıcı sağlık beyanı ve tüketici mevzuatına aykırılık gibi durumlarda ilgili kurumlar idari para cezası uygular. Tutarlar her yıl yeniden belirlendiği için güncel rakamları resmî kaynaklardan ya da bir hukukçudan öğrenmek en sağlıklısıdır.
Erişim engeli ve mağaza kapatma
Yasak ürünün satıldığı sayfaya ya da sitenin tamamına erişim engellenebilir. Pazaryerleri ise ilanı kaldırmakla yetinmeyip mağazayı askıya alabilir, hak edişleri bekletebilir ve hesabı kalıcı olarak kapatabilir.
Adli yaptırımlar
Uyuşturucu madde ticareti, kaçakçılık, silah satışı, resmî belgede sahtecilik ve marka hakkına tecavüz gibi fiiller suç oluşturur. Bu durumlarda hapis ve adli para cezası gündeme gelir, ürünlere el konulur.
Tazminat sorumluluğu
Marka sahibi ya da üründen zarar gören tüketici, satıcıdan maddi ve manevi tazminat isteyebilir. “Ben yalnızca aracıyım, ürünü tedarikçi gönderiyor” savunması satıcıyı kendiliğinden kurtarmaz.
Riski azaltmak için ne yapmalı?
- Ürünü listelemeden önce hangi mevzuata tabi olduğunu araştırın.
- Tedarikçiden fatura, menşe ve uygunluk belgelerini isteyin.
- Satış yaptığınız platformun yasaklı ürün listesini düzenli aralıklarla kontrol edin.
- Emin olamadığınız ürünlerde ilgili kuruma ya da bir avukata danışın.
Özetle, internetten satışı yasak ürünler listesi sanıldığından uzundur ve zaman içinde değişir. Satışa başlamadan yapılacak kısa bir araştırma, sonradan uğraşılacak cezalardan çok daha az zahmetlidir. Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır, hukuki tavsiye değildir; somut durumunuz için bir hukukçudan destek almanız yerinde olur.
Görsel: Shixart1985 / Wikimedia Commons (CC BY 2.0)
