Kendi işini kurmak isteyen gençlerin önündeki en büyük engel çoğu zaman fikir eksikliği değil, ilk yılların mali yüküdür. Vergi, sigorta primi, muhasebe ve kira gibi kalemler henüz düzenli gelir oluşmadan ödenmeye başlar. Türkiye’de bu yükü hafifletmek için gençlere yönelik çeşitli vergi avantajları ve destek programları bulunuyor. Bu yazıda genç girişimci desteklerinin neler olduğunu, kimlerin yararlanabileceğini ve başvuru öncesinde nelere dikkat edilmesi gerektiğini sade bir dille anlatıyoruz.
Genç Girişimci Desteği Nedir?
Günlük dilde “genç girişimci desteği” denildiğinde çoğunlukla Gelir Vergisi Kanunu’nda yer alan genç girişimcilerde kazanç istisnası kastedilir. Bu düzenleme bir nakit ödeme ya da hibe değildir; belirli şartları taşıyan genç mükelleflerin kazancının bir bölümünün gelir vergisinden istisna tutulması anlamına gelir. Yani devlet cebinize para koymaz, ilk yıllarda ödeyeceğiniz vergiyi azaltır.
Bunun yanında, yaş şartı aransın ya da aranmasın gençlerin sıkça başvurduğu başka kaynaklar da vardır: KOSGEB’in girişimcilik destekleri, teknoloji tabanlı iş fikirlerine yönelik programlar, kalkınma ajanslarının çağrıları ve bankaların girişimcilere özel finansman ürünleri. Dolayısıyla tek bir destekten değil, birbirini tamamlayan bir destek ailesinden söz etmek daha doğru olur.
Genç Girişimci Kazanç İstisnasından Kimler Yararlanabilir?
İstisnadan yararlanabilmek için kanunda sayılan şartların tamamının birlikte sağlanması gerekir. Genel hatlarıyla şartlar şöyledir:
- Yaş: İşe başlama tarihinde 29 yaşını doldurmamış olmak.
- İlk mükellefiyet: Ticari, zirai ya da mesleki faaliyet nedeniyle adınıza ilk kez gelir vergisi mükellefiyeti tesis edilmesi.
- Süresinde bildirim: İşe başlamanın kanuni süresi içinde vergi dairesine bildirilmiş olması.
- Bilfiil çalışma: Kendi işinizde fiilen çalışmanız ya da işin sizin tarafınızdan sevk ve idare edilmesi.
- Ortaklık durumu: Adi ortaklık veya şahıs şirketi kuruluyorsa, ortakların tamamının işe başlama tarihi itibarıyla bu şartları taşıması.
- Devralma sınırı: Faaliyeti bırakmış bir işletmenin eşten ya da yakın hısımlardan devralınmamış olması (ölüm nedeniyle devir bunun istisnasıdır).
- Mevcut işe ortak olmama: Hâlihazırda faaliyette olan bir işletmeye ya da mesleki faaliyete sonradan ortak olunmaması.
Burada sık yapılan bir hata var: istisna gelir vergisi mükelleflerine, yani şahıs işletmesi sahiplerine yöneliktir. Limited ya da anonim şirket kurduğunuzda şirket kurumlar vergisine tabi olur ve bu istisna uygulanmaz. Şirket türünü seçerken bu farkı hesaba katmakta fayda var.
İstisna Nasıl Uygulanır?
İstisna, faaliyete başlanan yıldan itibaren üç vergilendirme dönemi boyunca geçerlidir. Her yıl için kazancın belirli bir tutara kadar olan kısmı vergi dışında kalır; bu tutar her yıl yeniden belirlenir. Güncel rakamı Gelir İdaresi Başkanlığı’nın duyurularından ya da mali müşavirinizden öğrenmeniz en sağlıklı yoldur, çünkü internette dolaşan eski tutarlar yanıltıcı olabiliyor.
Dikkat edilmesi gereken birkaç ayrıntı:
- Kazancınız istisna tutarının altında kalsa, hatta hiç kazanç elde etmeseniz bile yıllık gelir vergisi beyannamesi verilir.
- İstisna yalnızca gelir vergisini kapsar. KDV, stopaj, damga vergisi gibi diğer yükümlülükler aynen devam eder.
- Kullanılmayan istisna tutarı sonraki yıla devretmez.
- Şartlardan biri sonradan bozulursa istisnadan yararlanma hakkı o dönemden itibaren sona erer.
Hangi vergilerin ne zaman ödendiğini daha geniş bir çerçevede görmek isterseniz e-ticaret yapanların ödediği vergiler yazımıza göz atabilirsiniz.
Bağ-Kur Prim Desteğinde Güncel Durum
Genç girişimcilere uzun yıllar boyunca kazanç istisnasıyla birlikte bir yıllık Bağ-Kur prim desteği de sağlandı. Ancak sosyal güvenlik teşvikleri son dönemde yapılan yasal düzenlemelerle değişikliğe uğradı. Bu nedenle işe başlayacağınız tarihte prim desteğinin geçerli olup olmadığını, geçerliyse kapsamını SGK’nın güncel duyurularından ve mali müşavirinizden mutlaka teyit edin. Bütçenizi eski bilgilere göre planlamak, ilk yılın sonunda beklenmedik bir prim borcuyla karşılaşmanıza yol açabilir.
Gençlerin Başvurabileceği Diğer Destekler
KOSGEB Girişimcilik Destekleri
KOSGEB, yeni kurulan işletmelere kuruluş giderleri, makine-teçhizat ve işletme giderleri gibi kalemlerde destek verir. Başvuru için genellikle girişimcilik eğitiminin tamamlanması ve işletmenin belirli bir süre içinde kurulmuş olması beklenir. Desteklenen sektörler, üst limitler ve geri ödemeli-geri ödemesiz oranlar dönem dönem güncellendiği için KOSGEB’in resmî sitesindeki güncel program koşullarını incelemek gerekir.
Teknoloji ve Ar-Ge Odaklı Programlar
Yenilikçi bir ürün ya da yazılım fikriniz varsa TÜBİTAK’ın girişimcilik programları ve teknoparklardaki kuluçka merkezleri değerlendirilebilir. Bu programlarda yaş değil, fikrin yenilikçiliği ve iş planının niteliği belirleyicidir.
Kalkınma Ajansları ve Yerel Destekler
Bölgesel kalkınma ajansları belirli dönemlerde proje çağrısına çıkar. Tarım ve kırsal kalkınma alanında çalışmak isteyenler için de ayrı programlar bulunur. Bu çağrılar bölgeye ve yıla göre değiştiğinden bulunduğunuz ilin ajansını takip etmek işe yarar.
Finansman Seçenekleri
Hibe ve istisnaların yanında uygun koşullu kredi ve kefalet mekanizmaları da vardır. Bu konuyu girişimci kredisi nedir başlıklı yazımızda ayrıntılı ele aldık.
Başvuru Süreci Nasıl İşler?
- Faaliyet konusunu ve işletme türünü belirleyin. Kazanç istisnası hedefleniyorsa şahıs işletmesi yapısı gerekir.
- Bir mali müşavirle görüşün. Şartları taşıyıp taşımadığınızı ve hangi desteklerin birlikte kullanılabileceğini baştan netleştirin.
- İşe başlama bildirimini yapın. Bildirim İnteraktif Vergi Dairesi üzerinden ya da vergi dairesine giderek yapılabilir; istisna talebi bu aşamada belirtilir.
- Diğer programlara ayrıca başvurun. KOSGEB ve benzeri kurumların başvuruları kendi sistemleri üzerinden, kendi takvimlerine göre yürür.
- Beyan ve bildirimleri aksatmayın. İstisnadan yararlanmak, beyanname verme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
İş yeri kirası ilk aylarda ağır geliyorsa sanal ofis gibi düşük maliyetli adres çözümleri de değerlendirilebilir; ancak faaliyet türünüze uygun olup olmadığını müşavirinize danışın.
Sık Yapılan Hatalar
- Desteği nakit hibe sanmak ve bütçeyi buna göre kurmak.
- Daha önce kısa süreli de olsa mükellefiyet açtırmış olmayı göz ardı etmek; istisna yalnızca ilk kez mükellef olanlara tanınır.
- Aileden devralınan bir işletmeyle başvurmak.
- Kazanç olmadığı gerekçesiyle beyanname vermemek.
- Eski yıllara ait tutar ve koşulları güncel sanmak.
Özetle genç girişimci destekleri, doğru planlandığında ilk yılların mali baskısını belirgin biçimde hafifletir; fakat her birinin kendine özgü şartı ve takvimi vardır. Tutarlar ve kapsam her yıl değişebildiği için karar vermeden önce Gelir İdaresi Başkanlığı, SGK ve KOSGEB’in güncel duyurularını kontrol etmek, mümkünse bir mali müşavirden görüş almak en güvenli yoldur. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; mali veya hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Görsel: helloquence / Wikimedia Commons (CC0)
