Kuşburnu denince çoğumuzun aklına kış günlerinde içilen kırmızı, mayhoş çay gelir. Yabani gülün meyvesi olan kuşburnu; marmelatı, pekmezi ve son yıllarda giderek daha çok ilgi gören sirkesiyle de mutfakta yer bulur. Kuşburnu sirkesi, meyvemsi aroması ve yumuşak ekşiliğiyle elma sirkesine hoş bir alternatiftir. Aşağıda kuşburnu sirkesi faydaları konusunda neyin bilindiğini, nasıl tüketileceğini ve evde nasıl hazırlanacağını bulacaksınız.
Kuşburnu Sirkesi Faydaları Nelerdir?
Önce meyvenin kendisinden başlamak gerekir. Taze kuşburnu, C vitamini bakımından bilinen en zengin meyvelerden biridir; ayrıca karotenoidler, flavonoidler ve çeşitli organik asitler içerir. Sirkeye dönüşüm sırasında bu tablonun bir kısmı değişir. C vitamini ısıya, ışığa ve havaya karşı dayanıksızdır; haftalar süren fermantasyon boyunca önemli ölçüde azalır. Bu yüzden kuşburnu sirkesini bir C vitamini deposu olarak sunmak gerçekçi olmaz. Buna karşılık polifenoller ve fermantasyonla oluşan asetik asit üründe kalır.
Bu çerçevede öne çıkan özellikler şunlardır:
- Antioksidan bileşikler: Meyveden geçen fenolik maddeler sirkeye rengini ve hafif buruk tadını verir.
- Sindirime destek: Yemekle birlikte az miktarda sirke tüketmek, bazı kişilerde ağır yemeklerden sonraki dolgunluk hissini azaltır. Geleneksel kullanım da bu yöndedir.
- Kan şekeri yanıtı: Sirkeler üzerine yapılan çalışmalar, karbonhidratlı öğünle birlikte alınan sirkenin yemek sonrası kan şekeri yükselişini bir miktar yavaşlatabildiğini gösteriyor. Bu araştırmalar ağırlıklı olarak başka sirke türleriyle yapılmıştır ve sonuçlar tedavi anlamına gelmez.
- Fermente gıda olması: Pastörize edilmemiş, filtrelenmemiş doğal sirkeler sirke anasından gelen canlı bakteriler içerebilir.
- Mutfakta tuz ve yağı azaltma: Ekşi ve aromatik tatlar, yemekte daha az tuz ve sos kullanmayı kolaylaştırır. Bu dolaylı ama somut bir faydadır.
Kuşburnu sirkesinin bağışıklığı güçlendirdiği, zayıflattığı ya da belirli hastalıklara iyi geldiği yönündeki iddialar bilimsel olarak kanıtlanmış değildir. Onu bir ilaç gibi değil, sofraya lezzet katan fermente bir gıda olarak görmek doğrudur.
Kimler Dikkatli Olmalı?
- Reflü, gastrit ve ülser şikayeti olanlarda asidik içecekler yanmayı artırabilir.
- Sulandırılmadan içilen sirke diş minesini aşındırabilir ve yemek borusunu tahriş edebilir.
- Diyabet ilacı, idrar söktürücü ya da kan sulandırıcı kullananlar, gebeler ve böbrek rahatsızlığı olanlar düzenli tüketimden önce hekimine danışmalıdır.
Kuşburnu Sirkesi Nasıl Tüketilir?
- Salatalarda: En kolay ve en lezzetli kullanım budur. Bir ölçü sirkeyi üç ölçü soğuk sıkım zeytinyağı ile çırparak pratik bir sos hazırlayabilirsiniz. Fikir almak için diyet salata önerilerimize bakabilirsiniz.
- İçecek olarak: Bir su bardağı ılık ya da soğuk suya bir tatlı kaşığı sirke eklenir. İstenirse az miktarda bal ile tatlandırılabilir. Pipetle içmek ve ardından ağzı suyla çalkalamak dişleri korur.
- Marinasyonda: Tavuk ve kırmızı et için hazırlanan soslara meyvemsi bir ekşilik katar.
- Turşu ve mezelerde: Lahana, pancar ve havuç turşularına renk ve aroma verir.
- Çorbalarda: Servis sırasında birkaç damla eklemek, özellikle baklagil çorbalarının tadını canlandırır.
Günlük kullanımda bir iki yemek kaşığını aşmamak ve sirkeyi her zaman sulandırılmış ya da yemekle birlikte tüketmek yeterlidir. Mide şikayeti olanlar aç karnına içmekten kaçınmalıdır.
Kuşburnu Sirkesi Nasıl Yapılır?
Doğal kuşburnu sirkesi yapmak için en uygun zaman, meyvelerin iyice kızardığı sonbahar aylarıdır. İlk kırağıdan sonra toplanan kuşburnular daha tatlı olur. Meyveleri yol kenarlarından değil, egzoz ve tarım ilacından uzak alanlardan toplamaya özen gösterin.
Malzemeler: Yaklaşık bir kilo taze kuşburnu, iki buçuk üç litre içme suyu, iki yemek kaşığı bal ya da şeker, birkaç kaşık doğal sirke ya da bir parça sirke anası, geniş ağızlı cam kavanoz ve tülbent.
- Kuşburnuları bol suyla yıkayın, sap ve çiçek uçlarını koparın. Çürük ve küflü olanları ayırın.
- Meyveleri bıçakla ikiye bölün ya da havanda hafifçe ezin. Böylece şeker ve aroma suya daha kolay geçer. İçindeki tüylü çekirdekleri ayıklamanıza gerek yoktur; süzme aşamasında ayrılacaktır.
- Kuşburnuları kavanoza doldurun, üzerine klorsuz suyu ekleyin. Üstte dört beş parmak boşluk kalsın.
- Balı ya da şekeri ve başlangıç için kullanacağınız sirkeyi ilave edip tahta kaşıkla karıştırın.
- Kavanozun ağzını tülbentle örtüp lastikle sabitleyin. Kapağı kapatmayın; fermantasyon hava ister.
- Güneş almayan, ılık bir köşede bekletin. İlk on gün her gün bir kez karıştırarak meyvelerin sıvının altında kalmasını sağlayın.
- Dört beş hafta sonra meyveler dibe çöker ve keskin sirke kokusu oluşur. Karışımı önce süzgeçten, ardından ince bir bezden geçirin. Meyvenin içindeki ince tüyler boğazı tahriş edebildiği için bu ikinci süzme önemlidir.
- Süzdüğünüz sirkeyi cam şişelere alıp birkaç hafta daha dinlendirin. Tadı zamanla yuvarlaklaşır.
Yapım Sırasında Dikkat Edilecekler
- Metal kap ve kaşık kullanmayın; asit metalle tepkimeye girebilir. Cam, seramik ve tahta en güvenli seçeneklerdir.
- Yüzeyde oluşan açık renkli, jölemsi tabaka sirke anasıdır ve bir sonraki sirkenizde kullanılabilir.
- Yeşil, siyah ya da tüylü küf görürseniz ürünü tüketmeyin ve yeniden başlayın.
- Hazır sirkeyi serin ve karanlık bir yerde, ağzı kapalı şişede saklayın.
Aynı yöntemi başka meyvelerle de uygulayabilirsiniz; adımları nar sirkesi nasıl yapılır yazımızda da anlatmıştık.
Sonuç olarak kuşburnu sirkesi, sabırla evde yapılabilen, salatalardan marinasyonlara pek çok yerde kullanılabilen aromatik bir sirkedir. Faydalarını abartmadan, ölçülü ve sulandırarak tükettiğinizde hem sofranıza hem damak zevkinize güzel bir çeşitlilik katar.
Görsel: Simon Eugster –– Simon / ?! 20:51, 15 April 2007 (UTC) / Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)
